Typing Safari · Nederlands

QWERTY versus Dvorak in Nederland: waarom een slimmer toetsenbord nooit won

· Typing Safari

Elke paar jaar duikt de discussie weer op: QWERTY zou hopeloos verouderd zijn, ontworpen voor negentiende-eeuwse schrijfmachines, terwijl het Dvorak-toetsenbord uit 1936 veel ergonomischer is. Toch kom je in Nederland bijna niemand tegen die op Dvorak typt. Hoe komt dat — en werkt Dvorak eigenlijk wel zo goed voor de Nederlandse taal?

Wat Dvorak anders doet dan QWERTY

August Dvorak, onderwijspsycholoog en hoogleraar aan de University of Washington, en zijn zwager William Dealey patenteerden in 1936 een compleet nieuwe indeling; de lay-out zelf was al in 1932 klaar. Hun idee was helder: zet de meest gebruikte klinkers en medeklinkers op de thuisrij (de middelste rij waar je vingers rusten), zodat je vingers nauwelijks hoeven te reizen. Op een Engels Dvorak-toetsenbord staan links de klinkers A O E U I en rechts D H T N S. Volgens analyses van de letterfrequentie valt daardoor zo'n 70 procent van de Engelse aanslagen op de middelste rij, tegenover 32 procent op QWERTY.

Daarnaast is de indeling zo opgezet dat je vaak afwisselt tussen linker- en rechterhand: de klinkers liggen links, de meest gebruikte medeklinkers rechts. Volgens de ontwerpers maakt die afwisseling het typen ritmischer, sneller en minder vermoeiend.

Hoe past Dvorak bij het Nederlands?

Dvorak is ontworpen voor Engels, maar ook voor Nederlandse teksten valt de letterverdeling behoorlijk gunstig uit. In het Nederlands zijn e, n, a, t, i, r, o en d de meest voorkomende letters; de e alleen is al goed voor bijna een vijfde van alle letters. Omdat a, o, e, i, d, t en n bij Dvorak allemaal op de thuisrij liggen, typ je ook in het Nederlands veel woorden met minimale beweging.

Toch zitten er haken en ogen aan. Veelvoorkomende Nederlandse letters als de r en de g liggen op Dvorak niet op de thuisrij maar op de bovenste rij, net als de l (in woorden als lijk en klein), die rechtsboven onder de pink zit. Bovendien heeft de standaard US-Dvorak geen eigen toetsen voor trema's en accenten zoals ë of é.

Waarom QWERTY in Nederland onaantastbaar bleef

Een belangrijke reden dat Dvorak marginaal bleef, is dat QWERTY al zo'n zestig jaar eerder ingeburgerd was. In Nederland is de standaard Windows-indeling de Amerikaanse internationale QWERTY-indeling, en daarop leren kinderen typen en staan de toetsen op vrijwel elke computer. Wie thuis overschakelt op Dvorak, moet op elke andere computer óf de toetsenbordinstelling aanpassen óf in zijn hoofd terugschakelen. Ook sneltoetsen zoals Ctrl+C en Ctrl+V zijn op QWERTY afgestemd.

Bovendien zijn de voordelen van Dvorak omstreden. In 1956 liet de Amerikaanse General Services Administration onderzoeker Earle Strong typisten omscholen van QWERTY naar Dvorak, met een QWERTY-groep die tegelijk extra snelheidstraining kreeg. Die studie, met tien personen per groep, vond geen voordeel voor Dvorak; Strong adviseerde snelheidstraining op QWERTY in plaats van overstappen. Eerdere gunstige resultaten kwamen grotendeels uit onderzoek van Dvorak zelf en zijn medewerkers.

Typing Safari leert je blind typen in het Nederlands op je eigen toetsenbord via de typelessen, en met de gratis snelheidstest meet je zonder account je tempo.

Veelgestelde vragen

Is Dvorak sneller dan QWERTY voor Nederlands?

Daar is geen onderzoek naar voor het Nederlands. Dvorak verkleint de afstand die je vingers afleggen, maar een gecontroleerde Amerikaanse studie uit 1956 vond ook voor Engels geen snelheidsvoordeel ten opzichte van goed getrainde QWERTY-typisten.

Kan ik Dvorak instellen op Windows of Mac?

Ja, Windows, macOS en Linux hebben Dvorak standaard ingebouwd. Je kunt het op elk toetsenbord gebruiken, maar de opdruk op de toetsen blijft QWERTY, dus je moet dan echt blind typen. macOS heeft ook een variant "Dvorak – Qwerty ⌘" waarbij sneltoetsen met Command op hun QWERTY-plek blijven.

Bestaat er een speciale Nederlandse Dvorak-indeling?

Windows en macOS leveren geen Nederlandse Dvorak-variant mee. Er bestaan Dvorak-afgeleiden voor andere talen, zoals Duits, Frans, Roemeens en Spaans, maar de standaard US-Dvorak is wat je in Nederland ingebouwd vindt.

Bronnen

Meer van de blog