เครื่องพิมพ์ดีดภาษาไทยเครื่องแรกในปี 1892: เอ็ดวิน แมคฟาร์แลนด์ แก้โจทย์ 44 พยัญชนะอย่างไร
· Typing Safari
เครื่องพิมพ์ดีดที่พิมพ์อักษรไทยได้เป็นเครื่องแรกพัฒนาขึ้นในปี 1891 โดยเอ็ดวิน ฮันเตอร์ แมคฟาร์แลนด์ (Edwin Hunter McFarland) และนำมาถวายพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวในปี 1892 (พ.ศ. 2435) เขาดัดแปลงจากเครื่อง Smith Premier ที่มีแป้นพิมพ์แบบ "double" 76 ปุ่ม แต่ปุ่มเท่านั้นก็ยังไม่พอสำหรับอักขระไทยทุกตัว พยัญชนะที่ใช้น้อยสองตัวคือ ฃ และ ฅ จึงถูกตัดออก
ผู้สร้างคือใคร
เอ็ดวินเป็นบุตรของซามูเอล จี. แมคฟาร์แลนด์ (Samuel G. McFarland) มิชชันนารีชาวอเมริกัน เขาเกิดที่กรุงเทพฯ ในปี 1864 และเคยทำงานเป็นเลขานุการของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ในปี 1891 เขาลางานไปทำงานร่วมกับช่างแกะตัวพิมพ์ในเมืองซีราคิวส์ รัฐนิวยอร์ก เพื่อดัดแปลงเครื่อง Smith Premier ให้พิมพ์อักษรไทยได้ ก่อนนำเครื่องกลับมาสยามและถวายพระเจ้าอยู่หัวในปี 1892
โจทย์ใหญ่ของอักษรไทยบนกลไกตะวันตก
ภาษาอังกฤษใช้ตัวอักษรพื้นฐาน 26 ตัว แบ่งเป็นตัวพิมพ์เล็กและตัวพิมพ์ใหญ่ แต่อักษรไทยมีพยัญชนะ 44 รูป รูปสระ 16 รูปที่ประกอบกันเป็นสระได้อย่างน้อย 32 แบบ วรรณยุกต์ 4 รูป รวมถึงเครื่องหมายพิเศษและตัวเลขไทย ที่สำคัญคือสระและวรรณยุกต์ไทยไม่ได้เรียงต่อกันเป็นเส้นตรงอย่างเดียว แต่ต้องวางทั้งด้านบน ด้านล่าง ด้านหน้า และด้านหลังของพยัญชนะ
ทำไมต้องเป็น Smith Premier
แมคฟาร์แลนด์เลือก Smith Premier เป็นเครื่องต้นแบบเพราะมีแป้นพิมพ์แบบ "double" เจ็ดแถว คือแยกปุ่มตัวพิมพ์เล็กและตัวพิมพ์ใหญ่ไว้คนละปุ่มแทนที่จะใช้ปุ่ม Shift จำนวนปุ่มที่มากเป็นพิเศษนี้ (76 ปุ่ม) ทำให้วางพยัญชนะ สระ และวรรณยุกต์ไทยได้เกือบทั้งหมด
สระบน สระล่าง และวรรณยุกต์บนเครื่องรุ่นแรกใช้ "ปุ่มตาย" (dead key) คือปุ่มที่พิมพ์แล้วแคร่ไม่เลื่อน ผลคือผู้พิมพ์ต้องกดสระบน สระล่าง หรือวรรณยุกต์ ก่อน พยัญชนะที่มันกำกับ ซึ่งกลับลำดับจากการเขียนด้วยมือตามปกติ
การเสียสละ ฃ และ ฅ
แม้จะมีถึง 76 ปุ่ม ก็ยังใส่อักขระไทยได้ไม่ครบทุกตัว พยัญชนะที่ใช้น้อยสองตัวคือ ฃ (ขอขวด) และ ฅ (คอคน) จึงถูกตัดออกจากเครื่องพิมพ์ดีดรุ่นแรก ๆ เพราะข้อจำกัดด้านพื้นที่ ปัจจุบันทั้งสองตัวไม่ใช้ในการเขียนภาษาไทยแล้ว โดย ฃ ถูกแทนด้วย ข และ ฅ ถูกแทนด้วย ค ซึ่งออกเสียงเหมือนกัน
หลังจากเครื่องแรก
เครื่องพิมพ์ดีดของแมคฟาร์แลนด์ได้รับความนิยมกว้างขวาง โดยเฉพาะในหน่วยงานราชการ เอ็ดวินเสียชีวิตในปี 1895 และยกกิจการให้น้องชาย คือ ยอร์ช บี. แมคฟาร์แลนด์ (George B. McFarland หรือพระอาจวิทยาคม) ซึ่งตั้งบริษัทตัวแทนจำหน่ายเครื่อง Smith Premier ในปี 1897 Remington ซึ่งเข้าซื้อแบรนด์ Smith Premier หยุดผลิตรุ่นแป้นพิมพ์ double ในปี 1915 ต่อมาผังแป้นพิมพ์ใหม่สำหรับเครื่องที่ใช้ปุ่ม Shift ออกสู่ตลาดในปี 1931 และกลายเป็นมาตรฐานโดยพฤตินัย ซึ่งภายหลังรู้จักกันในชื่อผัง "เกษมณี" และเป็นพื้นฐานของมาตรฐานแป้นพิมพ์คอมพิวเตอร์ มอก. 820
Typing Safari สอนพิมพ์สัมผัสภาษาไทยบนแป้นพิมพ์ของผู้เรียนเองที่หน้า บทเรียน และมี ทดสอบความเร็วการพิมพ์ ให้ใช้ฟรีโดยไม่ต้องสมัครบัญชี
คำถามที่พบบ่อย
เครื่องพิมพ์ดีดภาษาไทยเครื่องแรกสร้างขึ้นเมื่อไหร่และใช้เครื่องอะไร?
แมคฟาร์แลนด์เริ่มดัดแปลงในปี ค.ศ. 1891 และนำมาถวายพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวในปี ค.ศ. 1892 (พ.ศ. 2435) โดยดัดแปลงจากเครื่องพิมพ์ดีด Smith Premier ที่มีแป้นพิมพ์แบบ double 76 ปุ่ม
เครื่องรุ่นแรกพิมพ์สระบนและวรรณยุกต์อย่างไร?
สระบน สระล่าง และวรรณยุกต์เป็นปุ่มตาย (dead key) ที่พิมพ์แล้วแคร่ไม่เลื่อน ผู้พิมพ์จึงต้องกดปุ่มเหล่านี้ก่อนพยัญชนะที่มันกำกับ
ทำไมเครื่องพิมพ์ดีดของแมคฟาร์แลนด์ถึงไม่มี ฃ และ ฅ?
เพราะอักขระไทยทั้งหมดใส่ลงใน 76 ปุ่มไม่ได้ พยัญชนะที่ใช้น้อยสองตัวคือ ฃ และ ฅ จึงถูกตัดออกจากเครื่องพิมพ์ดีดรุ่นแรก ๆ