Gõ Telex trên điện thoại thông minh: Cuộc cách mạng của hai ngón cái
· Typing Safari
Trên điện thoại thông minh, Telex là kiểu gõ tiếng Việt được dùng nhiều nhất. Wikipedia ghi nhận VNI thường gắn với máy tính, còn Telex phổ biến hơn trên điện thoại và màn hình cảm ứng. Lý do dễ thấy nằm ngay trên bàn phím ảo: Telex chỉ cần các phím chữ cái, trong khi VNI cần đến hàng phím số.
Vì sao Telex hợp với màn hình cảm ứng?
Bàn phím mặc định trên điện thoại thường chỉ hiển thị ba hàng chữ cái QWERTY; các chữ số 1–9 nằm ở một trang ký tự riêng, trừ khi người dùng bật thêm hàng số. Với VNI, mỗi dấu là một phím số: theo bảng của Microsoft, a6 ra â, a8 ra ă, d9 ra đ, còn 1 đến 5 lần lượt là dấu sắc, huyền, hỏi, ngã, nặng. Nếu bàn phím không có hàng số, mỗi lần bỏ dấu kiểu VNI là một lần chuyển trang.
Telex thì dùng toàn chữ cái: aa ra â, aw ra ă, dd ra đ, ee ra ê, oo ra ô, ow ra ơ, uw ra ư; dấu thanh là s (sắc), f (huyền), r (hỏi), x (ngã), j (nặng). Ví dụ, chữ tiếng gõ bằng Telex là t-i-e-e-n-g-s; nếu quên một chữ e và gõ tiengs, bạn sẽ được tiéng chứ không phải tiếng. Còn chữ vườn theo ví dụ của Microsoft được gõ là vuwofwn.
Bàn phím ảo tiếng Việt làm được gì thêm?
Bàn phím trên điện thoại không chỉ ghép dấu như bộ gõ trên máy tính. Lấy ví dụ Laban Key của Zalo Group (VNG), theo mô tả trên App Store:
- Telex và VNI "chuẩn như UniKey trên PC": bỏ dấu ở vị trí nào trong từ cũng được, và bàn phím ngừng bỏ dấu khi bạn gõ một từ không phải tiếng Việt.
- Gợi ý từ tiếp theo dựa trên những gì bạn đã gõ, giúp giảm số lần chạm.
- Tùy chọn luôn hiện hàng phím số, tiện cho người quen gõ VNI.
- Thao tác vuốt: vuốt từ phím G để di chuyển con trỏ, vuốt phím Space để đổi ngôn ngữ, vuốt phím xóa để xóa một từ hoặc một dòng.
Bàn phím tiếng Việt có sẵn trên iPhone cũng có gốc gác từ máy tính: theo Wikipedia, nó dùng bộ nhân của UniKey từ iOS 4.0 năm 2010. Trên Android, Gboard của Google có thêm tiếng Việt sau khi kỹ sư Nguyễn Đặng Việt Anh, một nhân viên Google sinh ra ở Hà Nội, thuyết phục công ty bổ sung ngôn ngữ này (báo Saigoneer đưa tin năm 2018).
Tuy vậy, gõ bằng hai ngón cái vẫn chậm hơn gõ mười ngón trên bàn phím thật: một nghiên cứu năm 2019 được Wikipedia dẫn lại cho thấy tốc độ gõ trung bình trên điện thoại là 36,2 WPM. Typing Safari dạy gõ mười ngón tiếng Việt trên chính bàn phím máy tính của bạn tại bài học gõ phím, và có bài kiểm tra tốc độ gõ miễn phí, không cần tài khoản.
Câu hỏi thường gặp
Có thể dùng kiểu gõ VNI trên điện thoại không?
Có. Ví dụ Laban Key hỗ trợ cả Telex lẫn VNI và có tùy chọn luôn hiện hàng phím số. Dù vậy, trên điện thoại Telex vẫn phổ biến hơn vì chỉ cần các phím chữ cái.
Vì sao bàn phím điện thoại thỉnh thoảng không bỏ dấu khi tôi gõ?
Một số bàn phím, như Laban Key, tự ngừng bỏ dấu khi nhận ra bạn đang gõ một từ không phải tiếng Việt. Nếu một từ tiếng Việt bị bỏ qua, hãy kiểm tra lại thứ tự phím, ví dụ tiếng cần hai chữ e (t-i-e-e-n-g-s).
Gõ Telex trên điện thoại có giống trên máy tính không?
Quy tắc phím cơ bản giống nhau: s, f, r, x, j cho dấu thanh và aa, aw, ee, oo, ow, uw, dd cho các chữ cái riêng của tiếng Việt. Điểm khác là bàn phím điện thoại thường có thêm gợi ý từ và các thao tác vuốt.