Typing Safari · Türkçe

İhsan Sıtkı Yener ve F klavyenin dünya şampiyonaları serüveni

· Typing Safari

Bir klavye düzenini kâğıt üzerinde tasarlamak başka, onu uluslararası yarışmalarda dünyanın en hızlı daktilocularına karşı sınamak bambaşkadır. İhsan Sıtkı Yener yalnızca F klavyenin mimarı değil, aynı zamanda Türkiye'nin INTERSTENO yarışmalarına katılmasını sağlayan isimdir. Sultanahmet Ticaret Lisesi'ndeki sınıflardan uluslararası kürsülere uzanan bu hikâye, doğru tekniğin ve bilimsel tasarımın neler başarabileceğini gösterir.

Sultanahmet'ten uluslararası sahneye

1925'te Afyon'da doğan İhsan Sıtkı Yener, 1946'dan 1977'deki emekliliğine kadar İstanbul Sultanahmet Ticaret Lisesi'nde daktilografi, stenografi ve meslek dersleri öğretti. O yıllarda piyasada birbirini tutmayan çok sayıda klavye dizilişi vardı; Yener 1947 tarihli bir yazısında, "piyasada 180 çeşit klavye" dolaştıkça daktilo öğretiminin anlamsız kalacağından yakınıyordu.

Yener yarışma geleneğini de erken kurdu: 1947'de ilk İstanbul daktilografi yarışmasını, 1948'de ilk Türkiye daktilografi yarışmasını düzenledi. Türkçe harf sıklığına dayanan F klavye 20 Ekim 1955'te Bakanlıklar Arası Standardizasyon Komitesi tarafından kabul edildi. Ardından Yener, Türkiye'nin 5 Mayıs 1957'de INTERSTENO'ya (Uluslararası Bilgi İşlem ve İletişim Federasyonu) katılmasını sağladı ve uzun yıllar federasyonun Türkiye Temsilciliği'ni yürüttü. Hayatının sonunda INTERSTENO Türkiye Temsilciliği'nin onursal başkanıydı. 1993'te 40. INTERSTENO Kongresi ve dünya şampiyonaları da onun öncülüğünde İstanbul'da düzenlendi.

İlk madalyalar ve F klavyenin rolü

INTERSTENO kongreleri yaklaşık iki yılda bir düzenlenir. Yarışma dalları arasında metin üretimi (text production), ses deşifresi (audio transcription), gerçek zamanlı konuşma kaydı (realtime speech capturing), profesyonel kelime işlem ve metin düzeltme bulunur. Türk yarışmacılar 1957'den itibaren bu şampiyonalarda dereceler almaya başladı.

F klavyede bütün ünlüler sol eldedir; sağ elin ana sırasında ise T, K, M, L, Y gibi sık kullanılan ünsüzler bulunur. Türkçe kelimelerde genellikle ikiden fazla ünsüz art arda gelmediği için ünlüler ve ünsüzler sık sık birbirini izler; bu da vuruşların iki el arasında dağılmasına yardım eder. Türk yarışmacıların başarısı çoğu zaman bu dengeli yapıyla ve Yener'in kurduğu yoğun on parmak eğitimi geleneğiyle ilişkilendirilir.

Rakamlarla Türk klavyecilerin başarısı

İngilizce Vikipedi'deki F klavye maddesine göre Türkiye, 1957 ile 1995 arasında daktilo şampiyonalarında 14 dünya rekoru kırdı. Yener hakkında 2017'de yayımlanan bir makaleye göre 2004 yılına kadar 34 Türk genci 17 dünya rekoru elde etti ve Türkiye'nin kazandığı madalya sayısı 80'i geçti. 2009'da Pekin'de düzenlenen 47. INTERSTENO Kongresi'nde metin üretimi büyükler kategorisinde Recep Ertaş dakikada 663 vuruş ve yüzde 0,02 hata oranıyla birinci oldu; aynı listede ilk dört sıranın üçünü Türk yarışmacılar aldı. 2011'de Paris'teki 48. kongrede ise Hakan Kurt dakikada 734 vuruşla metin üretiminde dünya birincisi oldu.

İhsan Sıtkı Yener 2 Eylül 2016'da İstanbul'da, 91 yaşında hayatını kaybetti.

Bugün aynı disiplini günlük yazışmalara taşımak için bir daktilo sınıfına gitmeniz gerekmiyor. Typing Safari, derslerde Türkçe on parmak yazmayı kendi klavyenizde öğretir; hesap açmadan kullanabileceğiniz ücretsiz bir hız testi de vardır.

Sık sorulan sorular

INTERSTENO nedir ve Türkiye ne zaman üye oldu?

INTERSTENO, kökleri 1887'ye uzanan Uluslararası Bilgi İşlem ve İletişim Federasyonu'dur. Türkiye, İhsan Sıtkı Yener'in girişimiyle 5 Mayıs 1957'de federasyona katıldı.

İhsan Sıtkı Yener INTERSTENO'da hangi görevleri üstlendi?

Yener uzun yıllar INTERSTENO Türkiye Temsilciliği'ni yürüttü, 1993'te İstanbul'daki 40. kongrenin düzenlenmesine öncülük etti ve INTERSTENO Türkiye Temsilciliği'nin onursal başkanı oldu.

Türkiye kaç dünya rekoru kırdı?

Kaynaklar farklı dönemleri sayar: İngilizce Vikipedi 1957-1995 arasında 14 dünya rekoru verir; 2017 tarihli bir makale ise 2004'e kadar 17 dünya rekoru ve 80'i aşkın madalyadan söz eder. Bunlara 2009 Pekin ve 2011 Paris'teki metin üretimi birincilikleri eklenebilir.

Kaynaklar

Blogdan daha fazlası