نیمفاصله یا ZWNJ؛ کوچکترین کاراکتر و بزرگترین راز تایپ فارسی
· Typing Safari
نیمفاصله همان نویسه نامرئی U+200C (ZWNJ) است که «می» را در «میروم» و «ها» را در «کتابها» از بقیه کلمه جدا میکند، بیآنکه فاصله کامل بگذارد. در زبان فارسی، بسیاری از پیشوندها و پسوندها مانند «می»، «نمی»، «ها»، «تر» و «ترین» باید جدا از حرف قبل اما در همان کلمه نوشته شوند؛ نه آنقدر چسبیده که شکل کلمه به هم بریزد (مثل «میروم» یا «کتابها») و نه آنقدر جدا که در پایان سطر، دو بخش کلمه از هم بشکنند (مثل «می روم»).
کاراکتر نامرئی با کد U+200C
راهحل این مشکل در استاندارد یونیکد، کاراکتری نامرئی به نام Zero-Width Non-Joiner یا به اختصار ZWNJ با کد U+200C است. این کاراکتر هیچ عرض بصری ندارد، اما به موتور نمایش خط فارسی میگوید حرف قبلی را به حرف بعدی وصل نکند. به این ترتیب، حرف «ی» در «میروم» شکل پایانی خود را میگیرد، بیآنکه فاصله کامل یک کلمه بین «می» و «روم» بیفتد. ویکیپدیای انگلیسی هم مینویسد که فارسی این نویسه را برای برخی پیشوندها، پسوندها و کلمات مرکب بهطور گسترده به کار میبرد و نمونهاش «میخواهم» است.
ریشه این نویسه به ایران برمیگردد: طبق تاریخچهای که جامعه رایانش فارسی (Persian Computing) گردآوری کرده، استاندارد ملی ISIRI 3342 در سال ۱۹۹۲ میلادی دو نویسه ویژه تعریف کرد که بعدها در یونیکد به ZWNJ و ZWJ (اتصالدهنده صفرعرض) تبدیل شدند.
نبرد کلیدها؛ Shift+Space یا Shift+B؟
با وجود اهمیت نیمفاصله، جای آن روی صفحهکلید همهجا یکسان نیست:
- در استاندارد ملی ISIRI 9147 (سال ۱۳۸۶) نیمفاصله روی دو ترکیب قرار دارد:
Shift+SpaceوShift+B. طبق ویکیپدیای فارسی، توزیعهای گنو/لینوکس بهطور پیشفرض از همین استاندارد پیروی میکنند. - در چیدمان Persian (Standard) ویندوز (از ویندوز ۸ به بعد)، مایکروسافت نیمفاصله را روی
Shift+Bگذاشته است. - چیدمان قدیمی Persian ویندوز کلیدی برای نیمفاصله ندارد. در این چیدمان، مایکروسافت ترکیب
Ctrl+Shift+2را برای نیمفاصله در نظر گرفته است؛ ترکیبی که به گفته یکی از توسعهدهندگان در باگزیلای موزیلا، راهحلی از سوی خود مایکروسافت است و بخشی از استاندارد ISIRI نیست.
تسلط بر زدن بهموقع نیمفاصله بدون مکث، یکی از نشانههای تایپیست حرفهای است. تایپ سافاری تایپ دهانگشتی فارسی را روی صفحهکلید خودتان در بخش درسها آموزش میدهد و آزمون سرعت تایپ آن رایگان است و حساب کاربری نمیخواهد.
پرسشهای متداول
چرا به جای نیمفاصله از فاصله معمولی استفاده نکنیم؟
اگر بین «می» و «روم» فاصله معمولی بگذارید، هنگام تغییر اندازه صفحه یا شکستن سطر، ممکن است «می» در پایان یک خط و «روم» در ابتدای خط بعدی بیفتد؛ همچنین در جستجو و پردازش متن، این دو بخش دو کلمه جدا شمرده میشوند. نیمفاصله همچنین کلمه مرکب را از دو کلمه جدا که با فاصله کامل نوشته میشوند متمایز میکند.
کلید نیمفاصله در ویندوز و لینوکس چیست؟
در استاندارد ISIRI 9147 (که لینوکس بهطور پیشفرض از آن پیروی میکند) هم Shift+Space و هم Shift+B نیمفاصله میگذارند. در چیدمان Persian (Standard) ویندوز Shift+B و در چیدمان قدیمی Persian ویندوز Ctrl+Shift+2.
چرا Ctrl+Shift+2 گاهی نیمفاصله نمیگذارد؟
چون برخی برنامهها همین ترکیب را برای میانبرهای خودشان برمیدارند. نمونه مستند آن گزارشی در باگزیلای موزیلا از دوره نسخههای آزمایشی فایرفاکس ۳ (۲۰۰۷) است: کاربر چیدمان فارسی مایکروسافت با زدن Ctrl+Shift+2 به جای نیمفاصله به زبانه دوم مرورگر منتقل میشد. در چیدمان Persian (Standard) نیمفاصله روی Shift+B است و به این ترکیب نیازی نیست.