Typing Safari · Türkçe

Türkçe Q mu Türkçe F mi? İki klavyenin gerçekçi karşılaştırması

· Typing Safari

Türkiye'de klavye öğrenmeye karar veren hemen herkesin karşısına ilk çıkan soru aynıdır: Türkçe Q ile mi devam etmeli, yoksa Türkçe F'ye mi geçmeli? Tartışma çoğu zaman duygusal bir tona bürünür; bir taraf F klavyenin bilimsel tasarımını, diğer taraf Q klavyenin pratik yaygınlığını savunur. Oysa karar verirken iki düzenin nasıl doğduğunu ve günlük hayatta ne sunduğunu soğukkanlılıkla incelemek gerekir.

İki farklı tasarım felsefesi

QWERTY düzeni 1870'lerde Christopher Latham Sholes'un İngilizce yazan mekanik daktilosu için geliştirildi. Türkçe Q klavye bu düzeni temel alır ve Türkçe harfleri İngilizce klavyede noktalama işaretlerine ayrılmış tuşlara yerleştirir: Ğ ve Ü üst sıranın sağına, Ş ve i/İ orta sıranın sağına, Ö ve Ç alt sıranın sağına gelir; İngilizcedeki I tuşu ise noktasız ı/I olur. Türkiye'de 1980'lerin sonundan itibaren bilgisayarların Q klavyeyle satılması bu düzeni yaygınlaştırdı. Yani temel harf yerleşimi İngilizce için yapılmış düzen olarak kaldı; Türkçe harflerin çoğu sağ elin serçe parmağının ulaştığı kenar tuşlara düştü.

Türkçe F klavye ise doğrudan Türkçenin harf sıklığı sayılarak kuruldu. Bu çalışmada 29.934 kelimedeki 183.596 harf incelendi ve en sık geçen harflerin büyük bölümü orta sıraya yerleştirildi; vuruşların yaklaşık yüzde 64'ü bu sıraya düşer. Sol elin ana sırasında ünlüler (U, İ, E, A, Ü), sağ elin ana sırasında ise sık kullanılan ünsüzler (T, K, M, L, Y) bulunur. Hedef, yükü sol el yüzde 49, sağ el yüzde 51 olacak şekilde dengelemekti. F klavye 20 Ekim 1955'te kabul edildi, 1963'te Gümrük Kanunu'na eklendi ve 1974'te Türk Standartları Enstitüsü tarafından zorunlu standart yapıldı.

Günlük kullanımda ne değişir?

F klavyede A, E, K, İ, M, L, T gibi Türkçede çok sık geçen harfler parmakları yerinden oynatmadan basılabilen ana sıradadır. Bu, uzun Türkçe metinlerde parmakların daha az yer değiştirmesi demektir. Q klavyede ise ana sırada A, S, D, F, G, H, J, K, L, Ş ve i bulunur; Türkçede çok sık geçen E, R, T ve noktasız ı için üst sıraya uzanmak gerekir. Ğ, Ü, Ş ve i tuşlarının dördü de sağ serçe parmağa düşer.

Ancak Q klavyenin de göz ardı edilemeyecek avantajları vardır: Türkiye'de satılan bilgisayarların çoğu Q klavyeyle gelir ve yabancı klavyelerin neredeyse tamamı QWERTY temellidir. Ayrıca Ctrl+Z, Ctrl+X, Ctrl+C, Ctrl+V kısayolları Q düzeninde sol alt köşede yan yana dururken F düzeninde bu harfler dağınıktır: C ve V sol elde kalır, Z sağ elin alt sırasına, X ise sağ kenara gider.

Kamu tarafında ise yön F'den yanadır: 10 Aralık 2013'te Resmî Gazete'de yayımlanan genelgeyle kamu kurumlarının bilgisayarlarını 2017 sonuna kadar TS 2117 standardındaki F klavyeye dönüştürmesi istendi.

Hız farkı gerçekten ne kadar?

İki parmakla bakarak yazan biri, hangi düzeni kullanırsa kullansın, on parmakla yazan birinden genellikle çok daha yavaştır. Asıl fark tekniktedir. Q ile F'yi doğrudan karşılaştıran güvenilir deneysel çalışma azdır. 2019'da arXiv'de yayımlanan küçük bir çalışma (12 bilgisayar mühendisliği öğrencisi) ise F klavyeyi daha yeni bir öneri olan Türkçe E düzeniyle karşılaştırdı: öğrenme hızında anlamlı fark bulunmadı, ancak deneme metnini F klavyeyle yazmak anlamlı biçimde daha kısa sürdü ve katılımcılar F'yi fiziksel olarak daha az yorucu buldu.

Hangisini seçerseniz seçin, Typing Safari derslerde Türkçe on parmak yazmayı kendi klavyenizde öğretir; hesap açmadan ücretsiz hız testi ile ilerlemenizi ölçebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Sıfırdan başlayan biri için F klavye mi Q klavye mi daha mantıklı?

Amacınız Türkçe uzun metinleri en az parmak hareketiyle yazmaksa ya da kamu kurumlarında çalışacaksanız F klavye güçlü bir seçenektir. Farklı bilgisayarları sık kullanıyorsanız veya kısayollara çok başvuruyorsanız Türkçe Q daha pratik olabilir.

Q klavyeden F klavyeye geçmek ne kadar sürer?

Bu, ne kadar düzenli çalıştığınıza ve önceki alışkanlıklarınıza göre kişiden kişiye değişir. Genel bir süre vermek yerine, kısa ama her gün yapılan alıştırmalarla ilerlemenizi hız testiyle takip etmek daha gerçekçidir.

İki düzeni birden bilmek mümkün mü?

Evet, ancak başlangıçta ikisini aynı anda öğrenmeye çalışmak kafa karıştırabilir. Önce tek bir düzende akıcılık kazanıp sonra diğerine geçmek daha sağlıklıdır.

Kaynaklar

Blogdan daha fazlası